Wszystkich Świętych w KL Auschwitz

To muzealne miejsce po byłym Konzetrazionslager Auschwitz w tym dniu ma swoistą trudno wyobrażalną wymowę, bowiem nie ma takiego drugiego, gdzie w tak krótkim czasie, na tak małym terenie, tak wielu nosicieli różnych imion, w tym i imion jak sądzę rzeczywiście wszystkich Pańskich Świętych, zostało w proch obróconych.

Jak na nie patrzeć teraz, w tym dniu, gdy w zardzewiałych, wspartych jeszcze na izolatorach, drutach kolczastych nie ma już napięcia od przeszło połowy wieku. Jest wiele informacji, napisów, tych nowych i dawnych, wiele mówiących, jak ten nad tą Bramą. Postarajmy się cofnąć w czasie, niech nagrobne płonące znicze, w tym cmentarnym bez grobów muzeum, pomogą nam w tym .

"ARBEIT MACHT FREI"

"Praca uczyni wolnym", choć zgodnie z ówczesną rzeczywistością winien być inny napis, ten z "Piekła Boskiej Komedii" Dantego: "Lasciate ogni speranza, voi che'entrate..." (Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie...).

Przed Bramą katolicki kapłan z grupką osób modli się za dusze tych, co tu weszli, a których potem wynieśli do pobliskiego krematorium. Razem przechodzimy przez nią. W różnych miejscach widoczne ślady pamięci o tych, których wynieśli; migotliwe światełka zniczy. Gdyby każdemu z nich zapalono lampkę, zabrakłoby miejsca dla żywych, modlących się za nich i ich wspominających.

Z prawej strony, pod ścianą kuchni obozowej, kilka znaków pamięci zapalonych zniczy. A przecież one nie są wstanie przybliżyć nam tych, ponad 800, którzy przewinęli się przez to miejsce. Miejsce codziennej działalności Haftlingskapelle, złożonej z muzyków, nierzadko wirtuozów, przygrywającej przemarszom więźniarskich ekip roboczych. O tej więźniarskiej orkiestrze Tadeusz Borowski napisał: "Wyobraź sobie, grają uwerturę do "Tancreda" i coś z Berlioza, i jeszcze jakieś tańce fińskie takiego kompozytora, co miał dużo aaa w nazwisku. Kudy Warszawie do takiej orkiestry!"

Dochodzimy do placu apelowego. Gdzieniegdzie migotliwe płomyki, świadczące o pamięci ludzkich kolumn, postaci i numerów w pasiakach, które tu skonały, bądź zostały wybrane do tego. Z prawej budka, osłaniająca przed wiatrem zimnem i deszczem dobrze ubranego nadzorcę Kaduka. W pobliżu kilku metrowa szyna odpowiednio wysoko wsparta, to szubienica, której pierwszymi ofiarami był Pogonowski i towarzysze. Na tym placu, na szubienicy, w apelowych kolumnach, czy poza nimi, wielu z życiem się pożegnało. To tu nr 16670 ojciec Maksymilian Kolbe, zamieniając swoje życie na życie ojca rodziny, wolnością tego wyboru zaprzeczył słowom nad bramą i strofie z "Piekła" Dantego. Zaprzeczył skutecznie. Ojciec rodziny, Gajowniczek, za którego dobrowolnie poszedł do bunkra głodowego, przeżył KL Auschwitz i wojnę.

Ściana Śmierci

Jakby zamknięte blokami 10 i 11 oraz murem i bramą podwórko śmierci otoczone śmiercią. Z lewej doświadczano jak uśmiercać kobiecość w kobietach. Z prawej doświadczano jak umasowić śmierć, jak nią dokuczyć jeszcze żyjącym, jak "przygotować" podludziom śmierć i jak ją uprawomocnić.

Pod Ścianą morze płomyków pamięci. Za Ścianą ulica i Soła, na której wówczas był most, miejsce wyrzucania w nurty rzeki prochów skremowanych więźniów. Przed oczami wyobraźni rysuje się scena tego Teatrum Śmierci. Miejsce to zostało swoiście inauguracyjnie uczczone, bowiem w Święto Niepodległości Polski, dnia 11 listopada 1941 roku dokonano tu pod tą Ścianą Straceń pierwszej egzekucji 151 więźniów. Z prawej, po schodkach, jakby zza kulis, prowadzone przez funkcyjnego więźnia, wynurzają się nagie już przygotowane postacie. Czekają na swoją kwestię, miejsce i czas. Funkcyjny doprowadza kolejną parę. Esesman małokalibrowym karabinkiem z bliska wymierza, strzał jeden, zaraz potem drugi. Następni. Małokalibrowy karabinek jest tańszy w użyciu, dobrze wymierzony, z bliska, równie skutecznym jak mauzer, ale mniej męczy, jest lżejszy i nie kopie. Zdarzały się jednak i wyjątki, jak ten za sprawą ppłka-pilota Teofila Dziamy, kawalera Srebrnego Krzyża Virtuti Militari, Krzyża Niepodległości i dwukrotnego Krzyża Walecznych, obozowego konspiratora wojskowego, więźnia o, nrze 13578, który od oprawców zażądał, by nie strzelali w tył głowy z karabinku, "lecz jak do żołnierzy z pistoletu i prosto w twarz." Inni więźniowie lorę zapełniają już ciałami, przykrywają i ciągną do pobliskiego krematorium. To jawi się jakby fragment prezentacji tańca śmierci z XVIII w. z krośnieńskiej fary z realiami czasu totalizmów XX w.

"Zdrowaś Mario... " głos kapłana przywraca obecne realia, "Wieczne odpoczywanie . . ."

Do krematorium

Opuszczamy to miejsce, jakby ulicą, między blokami idziemy do krematorium. Bruk nierówny, bloki i topole, którym przybyło 60 lat. Czas znowu zanika. Wokół postacie w pasiakach, w masie swej bezimienne, ale niektóre jakby znane, bliższe, mówiące sobą. Ten to chyba rtm. Witold Pilecki, nr 4859, ochotnik do Oświęcimia by światu przekazać prawdę o tym miejscu, by zorganizować siatkę walki, pomocy i informacji, co skutecznie zrealizował. Niestety, chciał głosić prawdę o KL Auschwitz i w aureoli peerelowskiego prawa został zamordowany w 1948 r. Będąca obok niego postać z nrem 1393 to Bernard Świerczyna, "Maks", członek Wojskowej Rady Obozu, nieugięty wojownik i dobry duch potrzebujących. A ten z nrem 77 to "Teddy", Tadeusz Pietrzykowski, który stoczył walkę bokserską z esesmanem o 2 kotły zupy dla współbraci, i wygrał je sierpem w 7 rundzie. Mijamy się z nrem 9855, mjrem Bolesławem Wójtowiczem, współorganizatorem pierwszego wojska podziemnego Służby Zwycięstwu Polsce i pierwszego szefa Wydziału Wywiadu Ofensywnego Oddziału II KG SZP, późniejszej KG ZWZ-AK.

Przeszliśmy do komory gazowej. Zapalone znicze, kapłan ponawia modlitwę. Realia, ciemne ściany, otwory wrzutowe Cyklonu B i światełka lampek.

Obok, w migotliwym świetle, widoczne piece krematoryjne, szyny, obrotnice, wózki i metalowe wysuwane z pieca ruszty, będące końcem doczesnej drogi skazańców. Potem to już tylko dym, popiół i pamięć.

Blok Śmierci

Wracam do Bloku 11, miejsca gdzie umasowiano śmierć, gdzie żyjących jeszcze torturowano, gdzie ją uprawomocniano i przygotowywano dla większej chwały Trzeciej Rzeszy. Idę jakby pod prąd. Mijam wiele dużych zorganizowanych grup i wiele małych oraz pojedynczych osób starających się zgłębić atmosferę tego czasu i miejsca. Bardzo dużo jest grup żydowskich, w tym mundurowych, jakby policja i wojsko. Ich pilot w rozmowie stwierdza: "To wasze wielkie święto." Uprzedzając pytanie dopowiada: "Chcemy was wspomóc." Nasuwa się retoryczne pytanie, czyżby chcieli przejść na chrystianizm, a może tylko próbują syntezy globalnej pseudo religii?

Po schodkach, przez salkę przygotowania na śmierć, czyli rozbieralnię, korytarzem dochodzę do sali uprawomocniania śmierci, gdzie orzeczenia były niezmienne, a "sędziowie" też, bowiem byli nimi wyłącznie esesmani. Schodzę do piwnicy, do miejsca wielu różnych cel, miejsca różnego sposobu zadawania tortur. Nikłe światło i znicze w wąskim przejściu zdają się kojarzyć z tłumem 600 jeńców radzieckich i 250 polskich więźniów, na których po stłoczeniu ich w tej ograniczonej piwnicznej przestrzeni dokonano pierwszej próby umasowienia mordu Cyklonem B. Czas zmienia wartość, a blade płomyki zaczynają objawiać się postaciami. Z bunkra głodowego zdają się dobiegać głosy, ale nie te, co zwykle, pełne przerażenia i złorzeczeń, ale modlitw i śpiewów maryjnych.

Tam, bowiem umiera z dziewięcioma towarzyszami o. Kolbe, przyszły Święty Pański. W pobliskiej celi, czekając na nieuchronność, Antoni Szlachcic zostawia na ścianie ślad pamięci, wyryte słowa: "BABICE MARIA LAURA", które określają jego miejsce urodzenia, imię matki i pseudonim konspiracyjny. Na ścianie końcowej celi głównego korytarza wyryta w tynku figura Chrystusa, to cela oczekiwania na śmierć. Jej drewniane drzwi stają się tworzywem dla artystycznego przekazu drogi życiowej jednego z ostatnich jej więźniów, cichociemnego ppor. WP AK Stefana Jasieńskiego, "Urbana".

Wychodzę. Opuszczam to miejsce koncentracji śmierci. Między blokami, między zniczami wychodzę poza Bramę Arbeit Macht Frei, poza strofy Dantego, by dalej przekazać, że każdy tylko własnym wyborem daje sobie wolność lub zniewolenie, że "Niech żywi nie tracą nadziei, a kiedy przyjdzie chwila niech na śmierć idą po kolei, jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec".

Oddalam się, a za mną pozostaje łuna z płomyków Postaci.

Oświęcim w listopadzie 2001 roku Andrzej Szydlik

<<Powrót do głównej strony>>